|
برای دیدن بخش ویژه آشنایی با هنرمندان متکازینی کلیک
نمائید
گلیم بافی
گلیم نوعی فرش بدون پرز است که با درگیری
تاروپود به یکدیگر ایجاد میشود . معمولا تار آن پنبه و پشم
وگاهی نخ ابریشم و پود آن از نخهای پشمی و کرک و
ابریشم به صورت رنگی استفاده می شود . این فرش در زبان فارسی نامهای
مختلفی دارد. گلیم در افغانستان – گیلیم در اوکراین -بداس در قفقاز
– لیاط در سوریه و لبنان چیلیم در رومانی و همچنین کیلیم در ترکیه و
لهستان
و مجارستان و عربستان از جمله نامهای متفاوت آن است .
تاریخچه گلیم بافی
انسان از زمان های كهن از پوست حیواناتی كه
شكار می كرده به منظور پوشش و محافظ بدن در مقابل تغییرات جوی و
نیز به عنوان زیر انداز استفاده می كرده و به تدریج با رواج دامداری و
ریسیدن پشم، بافتن در میان قبایل ابتدائی رواج یافت و جزو اولین هنرها
و صنایع قبیله ای به شمار آمد.
هر چند به روشنی مشخص نیست كه نخستین بار در
کجا و توسط چه قوم و قبیله ای بافت پارچه های اولیه كه همزمان با
شروع بافت گلیم بوده صورت گرفته اما بر اساس کاوش های باستان شناسی شواهدی از
بافندگی در میان ساکنان فلات ایران و سرزمین های همجوار به دست آمده.از
جمله در غارهای جنوب شرقی دریای مازندران ( غار کمربند و هوتو در نزدیكی
بهشهر ) آثاری پیدا شده كه پرورش گوسفند و بز و ریسیدن پشم و موی آنها
را به دست مردمان این منطقه در 8000 سال پیش به اثبات می رساند.
همچنین تکه پارچه ای 8000 ساله بافته از موی
بز در کرانه های دریای مازندران و پارچه كتانی 6000 ساله ای هم از شوش به دست آمد.
با همه این ارزیابی ها نمی توان تاریخ دقیق
برای گلیم ارائه كرد. قدیمی ترین فرش كشف شده دنیا به نام پازیریك
متعلق به 350-500 ق م می باشد.
گلیم بافی مقدمه ای برای بافت فرش بوده است.
تاریخ آغاز قالی بافی را به 1500-2000 ق م تخمین زده اند می
توان گفت تاریخ آغاز گلیم بافی حدود 3000 تا 5000 ق م
بوده است. _
دستگاه های بافت گلیم
به طور كلی دستگاه های بافت چهار نوع می
باشند:
الف- گلیم ساده باف
دستگاه گلیم ساده باف از یك كجو و چوب كمكی
تشكیل شده و گلیم به طور یكنواخت روی آن بافته می شود.پشت و روی این
نوع گلیم یكسان بوده و هر دو روی آن قابل استفاده است.
ب-گلیم چرخی باف
دستگاه گلیم چرخی باف دارای چهار كجو است.
هر كجو به وسیله كمان هایی جا به جا می شود.در این نوع بافت پود از
لا به لای تمام تارها رد می شود . بافت به صورت یكسانی پیش می رود.در
پشت گلیم پودهای اضافی روی هم قرار می گیرند و به این علت حاصل كار، گلیمی
محكم و ضخیم با پشت و روی متفاوت خواهد بود كه فقط یك روی آن قابل
استفاده است
ج- جاجیم باف
دستگاه بافت جاجیم دارای چهار كجو و چند
كمان است. تفاوت اساسی بین جاجیم و سایر انواع گلیم، رنگی بودن تارهای
آن است كه مثل پود در ظهور نقش ها مؤثرند.پشت و روی جاجیم همانند گلیم
ساده بافت یكسان است.
د- گلیم سوزنی ( سوماك
(
دستگاه گلیم سوزنی دارای یك كجو است و به
طور كلی از نظر ظاهر به دستگاه بافت گلیم ساده شباهت دارد.در این
بافت پودهای اضافی در پشت گلیم به صورت آزاد باقی می ماند.بافت این نوع گلیم
در میان عشایر بسیار معمول است . اغلب برای تزئین مورد استفاده قرار می
گیرد.
گلیم بافی (گلیمچه) و جاجیم بافی در
متکازین
در روستای کوهستانی و ییلاقی متکازین در بخش
هزار جریب بهشهر اصولا بافت
جاجیم
توسط زنان صورت می گیرد و مردان جز در مرحله تهیه پشم، نقش چندانی ندارند. در بافت
جاجیم این منطقه، پس از بافتن حاشیه، نقش اندازی که در اصطلاح "گل" خوانده می شود صورت می گیرد. این نقش
ها اسامی مختلفی مانند
"چهارگل، خشتی، پنجه ای، گل آفتابگردان و آفتاب تیره" دارند و حاشیه
اطراف نیز با طرح
مثلث دندانه دار پر می شود.
برای
بافت جاجیم در اندازه های بزرگتر، دو یا چند عدد جاجیم بافته شده به اندازه عرض
"دار" به یکدیگر متصل می کنند و یک جاجیم در اندازه دلخواه شکل می گیرد.
از دیگر هنرهای سنتی این منطقه درودگری است
که بیشتر به ساخت دستگاههای مربوط به بافتههای داری و دستگاهی مربوط میشود.
|
